THUỐC NHỎ MŨI, XỊT MŨI LOẠI CO MẠCH VÀ NHỮNG LƯU Ý KHI SỬ DỤNG

Ngày đăng : 03/09/2019

 

Khi bị nghẹt mũi do cảm lạnh, các triệu chứng có thể giảm nhanh chóng khi dùng các thuốc nhỏ mũi, xịt mũi. Tuy nhiên, trên thị trường hiện có rất nhiều loại và cách sử dụng của từng loại cũng khác nhau. Việc hiểu rõ về loại thuốc đang sử dụng có thể tạo sự khác biệt giữa thành công và thất bại trong điều trị.

 

Các loại thuốc nhỏ mũi, xịt mũi

Có 4 loại thuốc nhỏ mũi, xịt mũi thông dụng như sau:

  • Nước muối sinh lý

Đây là loại rất phổ biến ở các nhà thuốc, có thể mua mà không cần đơn của bác sĩ. Dung dịch nước muối sẽ hòa lỏng chất nhầy trong mũi, thường dùng để vệ sinh làm sạch mũi. Bởi vì không chứa thành phần có hoạt tính nên dạng này có thể sử dụng trong thời gian dài và cho mọi đối tượng.

  • Thuốc co mạch

Cũng có thể mua loại thuốc này ở nhà thuốc mà không cần đơn của bác sĩ. Cơ chế của loại thuốc này là co các mạch máu trong niêm mạc mũi dẫn đến thu nhỏ các mô bị sưng nên làm thông thoáng, giảm nghẹt mũi. Thuốc có tác động nhanh từ vài phút tới nửa tiếng. Nhóm thuốc này chỉ nên dùng trong thời gian ngắn do cần có thời gian hồi phục giữa các lần sử dụng. Hoạt chất thường gặp là naphazolin, xylometazolin.

  • Thuốc kháng histamin

Thuốc thường dùng trong dị ứng theo mùa, trị các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi. Thuốc tạo tác dụng tại chỗ nên sẽ hạn chế những tác dụng không mong muốn khi dùng đường uống như buồn ngủ. Cromolyn natri là hoạt chất thường gặp của nhóm này, thuốc có thể dùng cho trẻ từ 2 tuổi trở lên và dùng được trong thời gian dài, thậm chí tới 12 tuần.

  • Nhóm steroid

Có thể thấy tại nhà thuốc ở dạng kê đơn và không kê đơn. Những thuốc này thường được dùng để giảm các triệu chứng dị ứng nhưng cũng có thể dùng trị nghẹt mũi trong các trường hợp nhiễm trùng xoang. Nhóm thuốc này thường có tác dụng sau vài ngày sử dụng, nên người bệnh cần dùng liên tục tới khi có hiệu quả. Tuy vậy, các steroid có thể gây ra các tác dụng không mong muốn nếu dùng quá lâu: như chảy máu mũi, đau đầu hoặc đục thủy tinh thể. Một vài corticosteroid có thể làm chậm phát triển ở trẻ nếu dùng lâu. Do đó, nếu muốn dùng ở trẻ em, cần có sự theo dõi của bác sĩ. Thành phần thường gặp nhất là fluticason propionat và triamcinolon acetonid.

 

Những lưu ý đối với loại thuốc nhỏ mũi, xịt mũi co mạch

Các thuốc nhỏ mũi, xịt mũi co mạch rất phổ biến ở các nhà thuốc, có thể mua dễ dàng ở bất kỳ nhà thuốc nào mà không cần toa của bác sĩ. Do thuốc có tác động nhanh chóng trong giảm triệu chứng của nghẹt mũi nên thường được yêu thích sử dụng hơn các loại thuốc còn lại. Những thuốc này rất an toàn với người sử dụng nếu tuân thủ đúng theo chỉ dẫn về đối tượng, tần suất và thời gian sử dụng. Một số điểm cần đặc biệt lưu ý của loại thuốc này như sau:

 

Thứ nhất, không dùng cho trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 6 tuổi

Các thuốc dạng này phần lớn thuộc nhóm imidazolin như naphazolin, mặc dù thường dùng ở nồng độ thấp 0,05 – 0,1% nhưng nếu dùng quá liều, hoặc nuốt phải có thể gây suy nhược thần kinh trung ương (rối loạn ý thức dẫn đến hôn mê), hạ thân nhiệt, nhịp tim chậm và đổ mồ hôi. Tác dụng này thấy rõ rệt ở trẻ em.

Ở Anh Quốc không cho phép dùng thuốc nhỏ mũi naphazolin ở trẻ dưới 6 tuổi trong lâm sàng. Tuy nhiên vào đầu những năm 90, tài liệu y văn và thực tế lâm sàng ở Crotia lại cho phép dùng thuốc này cho trẻ sơ sinh. Và cũng trong giai đoạn từ năm 1990 đến 1992 đã ghi nhận có 11 trường hợp trẻ nhập viện có dấu hiệu nhiễm độc thuốc nhỏ mũi naphazolin theo ghi nhận tại phòng khám nhi Kantrida, Bệnh viện trung tâm ở Rijeka. Các triệu chứng liên quan tới hệ thần kinh như rối loạn ý thức biểu hiện qua buồn ngủ đã được phát hiện ở tất cả trẻ. Một số trẻ còn bị da xanh xao, nhịp tim chậm, hạ thân nhiệt. Sau 24 giờ điều trị, các triệu chứng trở về bình thường.

Có nhiều lý do để giải thích cho việc nhiễm độc như khó sử dụng ở trẻ em hoặc chai thuốc không đúng liều lượng nhưng yếu tố chung nhất là tất cả trẻ đều dưới 6 tuổi. Do đó, khuyến cáo không nên dùng naphazolin ở trẻ nhỏ.

thuốc nhỏ mũi naphazolin không dùng cho trẻ em

Không tự ý dùng các thuốc co mạch cho trẻ dưới 6 tuổi

 

Thứ hai, để xa tầm tay trẻ em, tránh trẻ nuốt phải thuốc

Tháng 10/2012, Cơ quan quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã cảnh báo cán bộ y tế và cộng đồng về việc xảy ra các biến cố bất lợi nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng do trẻ em vô tình uống nhầm các thuốc nhỏ mắt hoặc các thuốc xịt mũi không kê đơn (OTC). Hoạt chất của các thuốc nhỏ mắt, xịt mũi OTC được ghi nhận trong những trường hợp này bao gồm tetrahydrozolin, oxymetazolin và naphazolin.

Các biến cố bất lợi nghiêm trọng do uống nhầm thuốc trên đều xảy ra ở trẻ em dưới 5 tuổi. Tuy không có trường hợp nào tử vong nhưng các ca xảy ra đều nghiêm trọng, buộc bệnh nhi phải nhập viện do các triệu chứng buồn nôn, nôn, ngủ lịm, nhịp tim nhanh, giảm hô hấp, nhịp tim chậm, hạ huyết áp, tăng huyết áp, giảm vận động, ngủ lơ mơ, giãn đồng tử, ngẩn ngơ, giảm thân nhiệt, nhỏ nước dãi, hôn mê. Chỉ cần trẻ uống vào một lượng rất nhỏ (1-2 ml) đã có thể dẫn đến các biến cố nghiêm trọng. Hầu hết các thuốc nhỏ mắt làm giảm triệu chứng đỏ mắt và các thuốc nhỏ mũi/xịt mũi làm giảm sung huyết, ngạt mũi với nhiều biệt dược khác nhau hiện đều không được đóng gói an toàn cho trẻ em.

Rhinex thuốc nhỏ mũi naphazolin de xa tam tay tre em

Để thuốc xa tầm tay trẻ em

FDA đã khuyến cáo người tiêu dùng luôn luôn phải để các thuốc nhỏ mắt, xịt mũi này ở xa tầm tay của trẻ em. Trong trường hợp trẻ vô tình uống nhầm các thuốc này, cần liên lạc ngay với trung tâm chống độc gần nhất để cấp cứu cho trẻ.

 

Thứ ba, tuân thủ liều dùng, tần suất và thời gian sử dụng theo chỉ dẫn. Chỉ nên dùng trong thời gian ngắn, không quá 7 ngày liên tục

Sử dụng các thuốc co mạch quá thường xuyên hoặc quá lâu có thể gây tình trạng “nghiện”. Thực tế đây là tắc nghẽn phục hồi, không phải như nghiện thuốc phiện. Khi đó, người bệnh thấy cần sử dụng thuốc nhiều hơn theo thời gian, nhanh chóng cảm thấy nghẹt mũi trở lại sau khi dùng thuốc thường xuyên, người bệnh có cảm giác thuốc không có hiệu quả nên sử dụng liên tục và nhiều hơn so với hướng dẫn sử dụng. Vì mỗi lần sử dụng, các mạch máu trong mũi bị thu hẹp khiến các mô bên trong mũi co lại, người sử dụng không còn thấy nghẹt mũi. Nhưng khi thuốc hết tác dụng, mô mũi lại sưng lên, cảm giác nghẹt mũi quay trở lại.

Đôi khi sưng nghiêm trọng hơn có thể làm sưng mô vĩnh viễn. Sử dụng lâu dài còn có thể làm hỏng mô, gây nhiễm trùng và đau. Tại Việt Nam đã ghi nhận các trường hợp bị viêm xoang mũi khi sử dụng thuốc quá thường xuyên. Cần lưu ý những thuốc này chỉ giúp người sử dụng hít thở bình thường khi bị nghẹt mũi chứ không trị nguyên nhân gây ra nghẹt mũi.

Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc

Cơ quan quản lý dược phẩm Pháp (ANSM) đã nhấn mạnh lại việc tuân thủ khuyến cáo về liều dùng, thời gian điều trị và chống chỉ định khi sử dụng các thuốc điều trị sung huyết, ngạt mũi có chứa thuốc co mạch, dạng uống hoặc dạng dùng qua đường mũi (nhỏ mũi, xịt mũi) như sau:

– Tuân thủ khuyến cáo về liều tối đa hàng ngày và thời gian tối đa của một đợt điều trị.

– Không dùng thuốc cho các bệnh nhân tăng huyết áp động mạch nghiêm trọng hoặc khó kiểm soát, có tiền sử tai biến mạch não hoặc có yếu tố nguy cơ dễ dẫn đến tai biến mạch não, suy mạch vành nặng, tiền sử co giật.

– Không dùng đồng thời hai thuốc nhóm này (kể cả đường dùng khác nhau) do sự phối hợp này là không cần thiết và không an toàn cho bệnh nhân.

 

Thuốc Rhinex và cách sử dụng

Dung dịch nhỏ mũi, xịt mũi Rhinex 0,05% của Công ty cổ phần Dược phẩm TW 25 có thành phần chính là naphazolin nitrat, thuộc nhóm thuốc thông mũi có tác dụng co mạch. Thuốc được sử dụng lần đầu tiên trên thế giới vào năm 1942. Thuốc thường cho hiệu quả nhanh chóng sau vài phút sử dụng.

thuốc nhỏ mũi naphazolin Rhinex

Rhinex 0,05% là thuốc trị nghẹt mũi nhóm co mạch

Thuốc có cả dạng nhỏ mũi và xịt mũi. Mỗi loại sẽ có cách sử dụng riêng biệt:

 

Huong dan su dung thuốc nhỏ mũi naphazolin Rhinex

Lưu ý:

Tư thế hơi nghiêng đầu ra sau khi đứng dễ thực hiện nhưng làm thuốc dễ xuống cổ họng. Tốt nhất nên dùng thuốc khi nằm ngửa, đầu treo ở mép giường. Tư thế này giúp thuốc không chảy ra khỏi mũi hoặc vào cổ họng mà chỉ nằm trong xoang mũi. Quỳ hoặc cúi đầu xuống cũng có thể là một cách thay thế, nhưng khó khăn khi phải giữ tư thế trong 2 phút sau khi nhỏ.

Tu the nho mui thuốc nhỏ mũi naphazolin

Lựa chọn tư thế mà bạn cảm thấy thoải mái nhất

 

Làm lại các bước 1 và 2 của dạng nhỏ mũi.

Huong dan su dung thuốc nhỏ mũi naphazolin Rhinex

 

Lưu ý chung cho cả 2 dạng thuốc: Không được nuốt nếu thuốc đi vào cổ họng

Sưu tầm & tổng hợp: Dược sĩ Lê Quốc Hưng

 

 

 

 

Bài viết khác

RỐI LOẠN CHỨC NĂNG SINH DỤC NAM GIỚI

Ngày đăng : 22/07/2019

Rối loạn sinh dục nam giới, một vấn đề thầm kín ít được chia sẻ. Nhưng...

VIÊM KHỚP – “KẺ THÙ” THẦM LẶNG CỦA TUỔI TÁC

Ngày đăng : 20/06/2019

Viêm khớp là bệnh phổ biến xảy ra khi sụn bảo vệ đầu xương bị hao mòn...